وقتی به کودکان نگاه میکنم، متوجه نکات جالبی میشوم. نحوه صحبت کردن و رفتار بسیاری از کودکان، شباهت زیادی به والدینشان دارد. بعضی از کودکان بسیار خوب سلام و احوالپرسی میکنند و والدینشان نیز معمولاً همینطور هستند. در مقابل، کودکانی را میبینم که تنها یک سلام ساده دارند و والدین آنها نیز اغلب رفتار مشابهی دارند.
کودک از ما چه میآموزد؟
اغلب والدین فکر میکنند با نصیحت کردن میتوانند به فرزندانشان یاد بدهند که چگونه رفتار مناسبی داشته باشند؛ اما کودکان بیشتر از آنکه از توصیههای مستقیم ما یاد بگیرند، از رفتار و عملکرد ما میآموزند.
برای مثال، وقتی یکی از والدین با تلفن با شخصی صحبت میکند یا زمانی که به ادارهای مراجعه میکند و کارش به نتیجه نمیرسد، بسیار مهم است که پس از آن در خانه چگونه واکنش نشان میدهد. کودک رفتار و واکنش والدین را مشاهده میکند و ممکن است همان الگو را در موقعیتهای مشابه به کار بگیرد.
خشم والدین و رفتار کودک
من که با دانشآموزان نیز کار کردهام، اغلب دیدهام کودکانی که خشم زیادی از خود نشان میدهند، در محیط خانواده نیز با واکنشهای تند و خشمگینانه مواجه بودهاند. والدینی که معمولاً آرام نیستند و خشم زیادی از خود بروز میدهند، ممکن است ناخواسته همین شیوه واکنش را به فرزندشان منتقل کنند.
این خشم ممکن است در خانه متوجه خود کودک نیز شود و کودک بهتدریج یاد بگیرد که برای رسیدن به خواستههایش، از خشم و رفتارهای تند استفاده کند؛ حتی ممکن است این شیوه را در خارج از خانه نیز به کار ببرد.
استرس والدین و کودک
بسیاری از والدین استرس زیادی را تجربه میکنند. برای مثال، ممکن است هنگام وقوع جنگ، زلزله یا شنیدن یک خبر از تلویزیون و شبکههای اجتماعی، واکنش شدیدی از خود نشان دهند. کودکان نیز این واکنشها را مشاهده میکنند و ممکن است بهتدریج همین الگوی رفتاری را یاد بگیرند.
این موضوع فقط درباره هیجانهای منفی نیست. در هیجانهای خوشایند نیز معمولاً چنین الگویی دیده میشود. برای مثال، کودکانی که هنگام تماشای مسابقات ورزشی هیجان زیادی از خود نشان میدهند، ممکن است این رفتار را از والدینی یاد گرفته باشند که هنگام تماشای مسابقه، هیجان و واکنش زیادی نشان میدهند.
آیا کودک آینه والدین است؟
شواهد مختلفی در این زمینه وجود دارد؛ اما میتوان گفت رفتار والدین، بهعنوان نزدیکترین افراد به کودک، تأثیر زیادی بر رفتار و شیوه واکنش فرزندان دارد. به همین دلیل، بسیار مهم است که والدین نسبت به رفتار خود آگاه باشند و بدانند کودکان بسیاری از رفتارها را از طریق مشاهده یاد میگیرند.
الگوی سالم برای کودک
همانطور که گفتیم، کودکان بهطور غیرمستقیم از بزرگترهای خود یاد میگیرند. والدین اگر آگاه و دقیق باشند، میتوانند با نشان دادن رفتارهای مناسب، الگوهای سالمی را به فرزندانشان آموزش دهند.
بنابراین، لازم است والدین هنگام مشاهده برخی رفتارها در فرزندان، ابتدا رفتار خودشان را نیز بررسی کنند.
اگر در کودک بداخلاقی میبینند، آیا خودشان نیز بداخلاقی نمیکنند؟
اگر بینظمی در کودک میبینند، آیا خودشان منظم هستند؟
اگر کودک نمیتواند بهخوبی صحبت کند، آیا خود والدین مهارت خوبی در صحبت کردن و بیان احساسات و خواستههای خود دارند؟
در واقع، یکی از مهمترین راههای آموزش به کودک، رفتار خود والدین است. کودکان فقط شنونده حرفهای ما نیستند؛ آنها ناظر رفتار ما نیز هستند و بسیاری از چیزها را از آنچه در زندگی روزمره میبینند، یاد میگیرند.